Abdurrahim Karakoç’u anlamak ve yaşatmak….

Abdurrahim Karakoç 1932 yılı Nisan ayında Kahramanmaraş’ın Elbistan ilçesine bağlı olan Cela köyünde (Bugünkü Ekinözü) doğmuştur. Elbistan Belediyesi’nde muhasebeci olarak çalışmış ve emekli olmuştur. Şair baba ve kardeşlerinden oluşan bir ailenin bağrında yetişmiş Türk edebiyatının önemli şairlerinden biridir.

Abdurrahim Karakoç’un çocukluğunda Köroğlu, Kerem ile Aslı, Yunus Emre, Karacaoğlan, Dadaloğlu ve Seyrani gibi edebi isimlerin şiirlerini babasından dinleyerek ve ezberleyerek yaşadığı bilinir. Yani şiir, sonraki kuşağa yalnızca kitaplardan değil, aileden ve sözlü kültürden de aktarılmıştır.

Kahramanmaraş’ta çiftçiden çobana, işçiden memura-muhtara kadar kısaca toplumun her katmanından okuma-yazma bilenlerden ve platonik sevdaya düşenlerden şiir yazdıklarına şahit olabilirsiniz. Kahramanmaraş ve çevresinde âşıklık, halk şiiri, destan, türkü ve sözlü anlatım geleneği güçlü olmuştur. Evet; Kahramanmaraş’ta “şair ruhlu insan” algısının diğer birçok şehre göre daha güçlü olmasının tek bir nedeni yok. Bunu tarihî kültür, sözlü gelenek, güçlü şair-yazar kuşakları ve günümüzde oluşan edebiyat ekosisteminin birbirini beslemesiyle açıklamak daha doğru olur. Kahramanmaraş’ta şairler yalnızca tek tek yetişmemiş, şairlerin birbirini beslediği edebî çevreler de oluşmuştur. Bunun en güzel örneği Karakoç ailesi ve Yedi Güzel Adam” kuşağı şehrin edebî kimliğini olağanüstü güçlendirmiştir.

Türk edebiyatına ve şiir dünyasına çok önemli katkılar sağlayan şairin yetiştiği şehrin coğrafyası, havası, suyu çetin yaşam koşulları, askeri darbelerle yoğrulmuş ve harmanlanmış hayatın süzgecinden filtre edilmiş önemli şiirler ve eserler meydana gelmiştir. Eserlerinde soyut kavramlarıyla hicvettiği şiirleri günümüzde hem sağ hemde sol fraksiyonda sanatçılar tarafından başta “Mihriban, Suları Islatamadım, Dosta Doğru, Beşinci Mevsim gibi şiirleri birçok sanatçı tarafından seslendirilmiştir. Şairimiz; yöremizin dilini, insanını, kültürünü ve duygu dünyasını Türk edebiyatına en doğal şekliyle taşımış nadide şairlerden biridir.

Abdurrahim Karakoç hayatında 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesinden 27 Nisan 2007 E-Muhtırasına kadar toplamda 4 Askeri darbe ve 3 muhtıraya şahit olmuş ve bu darbenin tüm olumsuzluklarını yaşamış ve kalemiyle mücadele etmiştir.

Abdurrahim Karakoç, 27 Mayıs Darbesi ve sonraki askeri müdahaleler ile kendisi hakkında açılan davalardan derinlemesine etkilenmiş, bu süreçleri Türk edebiyatının en güçlü hiciv ve taşlama örneklerine dönüştürmüştür. Sansürü aşmak için sembolik bir dil kullandığı “Hasan’a Mektuplar”, adalet sistemini ve dönemin bürokrasisini eleştirdiği “İsyanlı Sükût”, “Vur Emri”, “Dağlara Arzuhalimdir” ve “Hakim Beğ” gibi eserleriyle dönemin baskılarına meydan okumuştur. Yaşadığı tüm mahkeme süreçlerinde geri adım atmayan şair, yazdıklarının memleketin aynası olduğunu savunarak duruşunu korumuştur.

Şiirleri ve yazıları nedeniyle yargılandığı yaklaşık 30 davanın tamamından beraat etmiştir. Yaşadığı bu hukuki mücadeleler ve sistem eleştirileri; edebiyatımızda büyük iz bırakan Hasan’a Mektuplar, Vur Emri ve Kan Yazısı gibi ünlü taşlama/hiciv eserlerini besleyen temel unsurlar olmuştur. Bu dönemde herşeyi açıkça özgürce yazmak büyük tehlikeydi çünkü sonunda hapis yatmak sosyal yaşantını kaybetmek de vardı. Şairimiz bu durum karşısında soyut (Mücerret) kavramları anlatmak istediği duygu ve düşüncelerine en iyi şekilde yansıtmıştır. Şairimizin bu karşılaştığı, özgürlüklerin kısıtlandığı, kitapların yakıldığı-yasaklandığı bu dönemin devamına kısmen bende şahit oldum. Yıl 1994 olmuş hala yazdıkları şiirlerinden ve kitaplardan dolayı hapse atılan yazarlar vardı. O yıllarda Ç.Ü.’de Yüksek lisans yaptığım dönemde bir kitap yazmıştım o alanda deneyim sahibi olan Prof.Dr.M.A. hocama kitabı incelemesini ve tenkitlerini almak istediğimi ve baskıya vereceğimi söylemiştim. Hocam kitap dosyamı inceledi ve “sen bu kitabı eğer yayınlarsan her an hapse atılabilirsin, başına her türlü bela gelebilir demişti” Bende kitabı 2007 yılına kadar beklettim…Bu örneği yeni neslin nasıl bir garabet dönemlerden geçtiğimizi daha iyi idrak etmesi için verdim.

Abdurrahim Karakoç Türk-İslam sentezinden de etkilenmiştir. Türk edebiyatında millî ve dinî değerleri bir potada eriterek Türk-İslam sentezini en gür sesle savunan ve bu ülküyü eserlerine yansıtan en önemli halk şairlerinden biridir. Şiirlerinde Türk milletine olan bağlılığı (milliyetçilik/ülkücülük) ile İslam inancını ve ahlakını (Müslümanlık) birbirinden ayrılmaz bir bütün olarak ele almıştır. Bu şiirlerinden bazıları;

1. Birlik Şiiri

Şairin Türk-İslam dünyasının birliğini, beraberliğini ve tek bir bütün olduğunu en açık şekilde haykırdığı şiiridir. Bu şiirde “Allah, vatan ve bayrak” gibi kutsal kavramlar aynı dizede birleşerek sentezin temelini oluşturur.

“Bilmeyen öğrensin, duymayan duysun! Kardeşiz, tek vücut, tek bir milletiz.Bölücü sapıklar aklına koysun. Kardeşiz, tek vücut, tek bir milletiz. Allah bir, vatan bir, bayrak bir beden, Yanlış yola sapmayalım bilmeden!”

2. Hak Yol İslam Yazacağız

Karakoç’un en bilinen ve geniş kitlelerce marş gibi ezberlenen bu eseri, tamamen İslam davasını ve cihanşümul (evrensel) bir inanışı anlatır. Ancak şairin bu davayı omuzlama biçimi ve adadığı gençlik ideali, tamamen Türk-İslam ülküsünün (Nizam-ı Âlem) bir yansımasıdır.

“Kör dünyanın göbeğine, Hak yol İslam yazacağız. Kuşların göz bebeğine, Hak yol İslam yazacağız.”

3. Türk’ün Öz Yurdunda Türk Arıyorum

Bu şiirde Karakoç, hem tarihsel olarak Oğuz-Türk geleneğine, Bozkurt ve Kızılelma gibi saf millî sembollere sahip çıkar hem de toplumu yozlaştıran yabancı kültür unsurlarına karşı çıkar. Millî kimliğin İslami ahlakla muhafaza edilmesi gerektiği fikri hakimdir.

“Türk’ten söz açsanız; rengi bozulur, “Kızılelma” desen ordan toz olur, Kopuz’um Maraş’ta; Muş’ta saz olur, Türk’ün öz yurdunda; Türk arıyorum.”

4. İlân (Ne Diyorsa İslam Dini)

Bu şiirinde şair, yaşam rehberi olarak tamamen İslam dinini seçtiğini ve ne pahasına olursa olsun hakikati haykıracağını belirtir. Türk kültürünün “korkusuzluk, sözünün arkasında durma ve yiğitlik” gibi alp/alperen özelliklerini İslami teslimiyetle birleştirir.

“Ne diyorsa İslam dini, Uyacağız suç olsa da, Gerçeği örten kefeni, Soyacağız suç olsa da, Alnımız ak, yüzümüz ak, İslam olan olmaz korkak…”

5. Bir Güzel Ülkü

Karakoç’un “ülkü” (ideolofik amaç) kavramını işlediği şiirlerinden biridir. Onun gözünde ülkü; sadece kuru bir ırkçılık değil, İlahi Kelimetullah (Allah’ın adını yüceltme) davası ile Türk milletinin cihan hakimiyeti mefkuresinin birleştiği kutsal bir yoldur.

Abdurrahim Karakoç’u yazdığı şiirlerindeki mısralarındaki o duyguları çok iyi anlıyoruz, kalbi islam aşkıyla, vatan, millet ve ülkü duygusuyla atmış bir şair olarak yad edeceğiz.

Şairimiz hayatında karşılaştığı haksızlıkları, darbe yönteminin dayanılmaz acılarını yaşadığı kitapların öcü gibi gösterildiği, birçok kitapların toplatılıp yakıldığı ve yasaklandığı dönemlerde yaşamıştır.

Karakoç yalnızca şiir kitaplarıyla değil, Türk halk müziğine kazandırdığı şiirleriyle de geniş kitlelere ulaşmıştır. En bilinenleri arasında: Mihriban, Unutursun Mihriban’ım, Omuzumda Sevda Yükü, Sultanım, Ben Hep Seni Düşünürüm, Anadolu Sevgisi, Zikrullah, Hak Yol İslam Yazacağız, Bayramlar Bayram Ola, İsyanlı Sükût, Tut Ellerimden, Tohdur Beğ, Hasan’dan Gelen Mektup, Haberler Bülteni, Vatandaş Türküsü ve Masal.

Şehrin tarihî yapısı, dağları, yaylaları, geleneksel yaşam biçimleri, tasavvufî ve halk kültürü, Millî Mücadele hafızası ve güçlü sözlü kültürü edebî imge dünyası açısından zengin bir malzeme oluşturmuştur. Dolayısıyla şehirdeki “şair ruhu”nu yalnızca modern edebiyatçılarla açıklamak eksik kalır.

Karakoç’un şiir dışındaki önemli yönlerinden biri de düşünce ve deneme yazarlığıdır. Bunlardan kısaca bahsetmek gerekirse; Düşünce Yazıları-1990; Eser, doğrudan şiir kitabı olmaktan ziyade Karakoç’un düşünce, toplum, kültür ve edebiyat üzerine yazılarını bir araya getirir. TDV İslâm Ansiklopedisi de eseri açıkça “deneme” türünde göstermektedir. Mektup, sohbet ve röportaj türündeki eserleri; Çobandan Mektuplar-1996; Karakoç’un düz yazı alanındaki önemli eserlerinden biridir. Karakoç’un bazı eserleri klasik anlamda roman veya hikâye kategorisine sokulmamalıdır. Örneğin Beşinci Mevsim, şiir ile nesri bir araya getiren karma yapılı bir eserdir. Karakoç bu kitapta önceki eserlerinden farklı olarak nazım ve nesri bir araya getirmiş, nesir bölümünde bazı şiirlerinin yorumlarına da yer vermiştir.

Kahramanmaraş “Edebiyatın Başkenti” ünvanını Abdurrahim Karakoç’tan Necip Fazıl Kısakürek’e kadar çok sayıda şair ve edebiyatçıların yazdıkları çok önemli edebi eserleri sayesinde almıştır. Aynı zamanda Türkiye’de en çok yazar ve şair çıkaran şehir olarak ilk sırada yer alıyor.

Özellikle önemli bir noktayı güncelleyelim: Kahramanmaraş, 31 Ekim 2025 tarihinde UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na “Edebiyat” alanında Türkiye’den kabul edilen ilk şehir oldu. Ayrıca “Edebiyatın Başkenti Kahramanmaraş” ifadesi 2025’te Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından marka olarak tescil edildi.

Peki neden Kahramanmaraş’ta bu kadar güçlü bir şiir ve edebiyat ruhu var? Şiir sadece seçkin bir sanat faaliyeti değil, şehir kültürünün bir parçası olması münasebetiyle Edeler diyarında şiir ruhu güçlüdür.

Kahramanmaraş’ın en önemli özelliklerinden biri, şiirin ve sözlü kültürün toplumun geniş kesimlerine yayılmış olmasıdır. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu da şehrin edebî mirasını anlatırken oldukça dikkat çekici biçimde, “Maraş’ta her üç evden ikisinde bir şair bulursunuz” şeklindeki yerleşik deyime yer veriyor. Bu ifade istatistiksel bir ölçümden ziyade, şiirin şehir kültüründeki yaygınlığını anlatan kültürel bir benzetme olarak değerlendirilmeli.

Kahramanmaraş halkı ve kurumları başta Abdurrahim Karakoç olmak üzere birçok şair ve Edebiyatçıların adını yaşatma konusunda da hassasiyetini göstermektedir. Kahramanmaraş-Göksun arasındaki “Edebiyat Yolu” güzergahında bulunan 11 çift tüp tünel ve viyadüklere ünlü şair ve yazarların isimleri verilmiştir: Başta Abdurrahim Karakoç olmak üzere Necip Fazıl Kısakürek, Sezai Karakoç, Nuri Pakdil, Erdem Bayazıt, Rasim Özdenören, Mehmet Akif İnan, Alaeddin Özdenören, Cahit Zarifoğlu, Bahaettin Karakoç, Âşık Mahzuni Şerif Tüneli aynı zamanda, Ali Kutluay ve Hayati Vasfi Taşyürek Viyadükleriyle sanatçıların isimleri dağlara-taşlara ve viyadüklere yazılmıştır.

Elbistan ve Ekinözü’nde Abdurrahim Karakoç adını taşıyan kurumlara bakalım; Elbistan Abdurrahim Karakoç Ortaokulu, Ekinözü Abdurrahim Karakoç İlkokulu, Ekinözü Abdürrahim Karakoç Millet Konağı ve konak bünyesinde hizmet veren Abdürrahim Karakoç Halk Kütüphanesi’dir.

Kahramanmaraş il genelinde ünlü şair ve yazar Abdurrahim Karakoç’un adı verilmiş resmi kayıtlarda öne çıkan kamu eseri ve kurumlar bulunmaktadır. Bunlar; Abdurrahim Karakoç Ortaokulu (Onikişubat), K.maraş Abdurrahim Karakoç Ortaokulu (Merkez/Dulkadiroğlu), Abdurrahim Karakoç Z-Kütüphanesi (Dulkadiroğlu). Bunların yanı sıra, memleketi Kahramanmaraş’taki bazı mahallelerde şairin adını taşıyan “Abdurrahim Karakoç Caddesi” gibi cadde ve sokaklar da yer almaktadır.

Elbistan ilçesinde 10-11 Ekim 2026 tarihinde “Abdurrahim Karakoç Off-road festivali”yapılacaktır. Böyle sosyal aktivite veya sportif faaliyetlere Abdurrahim Karakoç isminin verilmesini önemsiyoruz. Bu organizasyonu gerçekleştiren Elbistan Offroad Kulüpleri Federasyonuna ve herkese teşekkür ederim. Çünkü geçmişe iz bırakmış yazarların-şairlerin gelecek kuşaklara aktarılmasında çok önemli rolü olacaktır.

Tamer Üstüner